Trang chủ   Tin tức   Cơ sở dữ liệu    Đăng ký   Giới thiệu   Tìm kiếm: 
Infinite Menus, Copyright 2006, OpenCube Inc. All Rights Reserved.

Tương thích với

TIN TỨC > BẢO TỒN THIÊN NHIÊN

Thực vật ở Vườn Quốc gia Ba Vì

Cập nhật ngày 12/2/2009 lúc 10:56:00 PM. Số lượt đọc: 2540.

Rừng rêu là một kiểu phụ thổ nhưỡng của đai rừng á nhiệt đới ẩm. Kiểu thảm này phân bố chủ yếu ở đỉnh Vua và một ít ở đỉnh Tản Viên. Nét riêng của vùng cao Ba Vì là tuy cùng nằm trong vùng có hệ thực vật bản địa của Việt Nam - Nam Trung Hoa như một số nơi khác nhưng ảnh hưởng của độ cao, số loài thuộc các họ phân bố chủ yếu ở á nhiệt đới và ôn đới nhiều hơn

Thảm thực vật VQG Ba Vì

Thảm thực vật ở khu vực vườn quốc gia Ba Vì gồm có 3 kiểu chính:

1. Rừng kín lá rộng thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp

Đây là một quần thể nguyên sinh bị tác động nhẹ nhưng do được bảo vệ trong thời gian dài, rừng đã trải qua diễn thế hồi nguyên, nên đến nay hình thái và cấu trúc vẫn mang sắc thái một quần thể nguyên sinh. Kiểu thảm thực vật này phân bố chủ yếu trên các hệ thống dông mái núi của các dẫy núi sau đây:

- Ngọc Hoa - Tản Viên - Đỉnh Vua

- Đỉnh Vua - Đỉnh 1200m - 1189m- 1060m và 969m (hệ thống dông phía tây của đỉnh Vua)

- Ngọc Hoa - đỉnh 1021m và 765m (Dải dông phía tây và và đông bắc Ngọc hoa)

- Từ 700m trở lên thuộc núi Viên Nam, Vua Bà

Hình thái và cấu trúc

Loài ưu thế sinh thái là các loài cây thuộc khu hệ thực vật đệ tam đặc hữu bản địa Nam Trung Hoa và Bắc Việt Nam. Những họ tiêu biểu gồm: họ dẻ (Fagaceae), họ re (Lauraceae), họ trúc đào (Apocynaceae). Kiểu có cấu trúc đơn giản rừng chỉ có 2 tầng không có tầng vượt tán, quần thụ gồm những cá thể tương đối tròn trịa, rất hiếm thấy cây có bạnh vè kể cả những cây có tầm vóc to lớn như Dổi (Michelia sp), Sến (Madhuca pasquyeri). Tầng ưu thế sinh thái đồng thời cũng là tần cây cao nhất . Cả 2 tầng rừng gồm những loài với tỷ lệ cá thể như sau: Giẻ, sồi (Lithocarpus sp, Quercus conrneys) chiếm 14%; Re, Bời lời Ba Vì (Cinamomum, Litsea baviensis) chiếm 7%; Cồng sữa (Eberhartia tonkinensis) chiếm 6%; Nóng (Saurauia tristyla) chiếm 6%; Trâm (Syzygium sp) chiếm 6%.

Ở đai rừng á nhiệt đới còn có 2 kiểu phụ chính sau đây:

Rừng rêu ( Rừng cảnh tiên)

Rừng rêu là một kiểu phụ thổ nhưỡng của đai rừng á nhiệt đới ẩm. Kiểu thảm này phân bố chủ yếu ở đỉnh Vua và một ít ở đỉnh Tản Viên. Thảm rừng phát triển trên nền đất Feralit vàng nhạt á nhiệt đới điển hình, tầng đất mỏng phát triển trên đá pocphirit độ dốc lớn, có đá nổi, tầng mùn khá dầy (15-20cm), đất chua PH = 4- 4,5). Loài cây ưu thế trong quần thụ khá rõ rệt điển hình là những loài cây thuộc họ Dẻ (Fagaceae) chiếm tỷ lệ cá thể 66% trong đó Sồi (Lithocarpus sp) chiếm 21%, Dẻ cau (Quercus platycalyx) 13%, Dẻ gai (Castanopsis tonkinnesis) 11%, Dẻ lá đào (Lithocarpus sp) 8%, rồi đến các loài trong họ Re (Lauraceae) chiếm 12%, các loài Đỗ quyên (Enkianthus pieris và Rhododendron) họ Ericaceae chiếm 11% và các loài trong họ Côm (Elaeocarpaceae) chiếm 5%.

1.2. Rừng thưa á nhiệt đới

Quần thể rừng này do hoạt động chặt chọn của con người từ xa sưa đến nay do được bảo vệ trong thời gian dài nhưng tán rừng vẫn ở tình trạng bị phá vỡ mất hẳn tính chất liên tục vốn có của nó độ tàn che 0,3-0,4, ở những khoảng tán rừng bị phá vỡ thường là những đám rừng, những vạt cây trong họ phụ tre nứa (Bambusaceae) chủ yếu là giang (Dendrocalamus). Kiểu thảm rừng này phân bố ở các sườn núi, dưới các kiểu rừng nguyên sinh, nơi có địa hình khá dốc 40-450, trên đát Feralit vàng nhạt trên núi trung bình, tầng đất mỏng phát triển trên đá Pocphirit, tầng mùn dầy 15-20cm, đất chua Ph = 4-4,5. Tỷ lệ cá thể những loài cây ưu thế cũng không rõ ràng, chủ yếu gồm các loài thuộc họ sau: Trâm (Myrtaceae) chiếm 5%, Bời lời Ba Vì, Bời lời lá tròn thuộc họ Lauraceae chiếm 5%, Sồi thuộc họ Fagaceae chiếm 4%, Phân mã (Mimosaceae) chiếm 4%...

2. Kiểu rừng kín thường xanh hỗn hợp cây lá rộng, cây lá kim á nhiệt đới núi thấp

Đây là kiểu phụ miền thực vật thân thuộc với khu hệ bản địa Nam Trung Hoa- Bắc Việt Nam và khu hệ di cư Hymalaya-Vân nam-Quý Châu.

Từ độ cao 900m trở lên ta đã thấy lác đác có những cá thể loài cây Bách xanh (Calocedrus macrolepis) trong nghành phụ hạt trần (Gymnospermae) xuất hiện càng lên cao tần xuất xuất hiện ngày càng tăng, và cuối cùng Bách xanh trở thành một trong những loài ưu thế của ưu hợp Bách xanh+Dẻ+Re+Giổi+Mỡ. Kiểu rừng này đều phân bố ở phần đỉnh sườn phía tây của 3 đỉnh Ngọc Hoa, Tản Viên và Tiểu Đồng, kiểu thảm này phát triển trên loại đất Feralit vàng nhạt trên núi trung bình tầng đất mỏng, phát triển trên đá Pocphirit độ dốc >350 có nơi dốc 60-700 và có nhiều đá tảng. Về cấu trúc kiểu rừng này cũng có 2 tầng: Tầng trên là loài Bách xanh (Calocedrus macrolepis) xen lẫn với những loài trong họ re (Lauraceae), họ Dẻ (Fagaceae), họ Mộc lan (Magnoliaceae). Tầng dưới tán có những loài dương sỉ thân gỗ (Cyalthea podophylla), những chi thuộc họ Re (Lauraceae) như: (Phoebe, Lisea, Lindera), những loài thuộc họ Sim (Myrtaceae) ... Dây leo ít gồm các chi Strychnos, Fissitigma và Desmos. Cây phụ sinh thấy nhiều trên cành nhánh các thân gỗ đó là các loài trong họ phong lan (Orchidaceae) trong đó có loài kim hoàng thảo trong chi Dendrobium.

3. Rừng kín lá rộng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp

Theo luận điểm quần hệ sinh thái phát sinh thì ở đai khí hậu nhiệt đới này ở thời kỳ xa xưa vốn là ưu hợp của những loài cây trong các họ ưu thế như: họ Re (Lauraceae) + họ Dẻ (Fagaceae)+ họ Dâu tằm (Moraceae) + họ Mộc lan (Magnoliaceae)+ họ Đậu (Leguminoceae)+ họ Xoài (Anacardiaceae)+họ Trám (Burceraceae)+ họ Bồ hòn (Sabindaceae)+ họ Sến (Sapotaceae). Nhưng trải qua quá trình chặt chọn những cây gỗ tốt làm vật liệu xây dựng của người dân địa phương và chặt phá làm nương rẫy bởi thế đai rừng nhiệt đỡi này đã bị mất hoàn toàn quần thể thành thục mà chỉ còn những kiểu phụ nhân tác sau đây:

3.1. Rừng thưa nhiệt đới

Kiểu thảm thực vật này phân bố đều khắp ở vành đai độ cao 400m-700m xung quanh sườn núi Ba Vì, rừng phát triển trên loại đất Feralit vàng đỏ có mùn trên núi thấp, tầng đất mỏng có nơi tầng đất trung bình phát triển trên đá Pocphirit độ dốc cao bình quân 26-350, tầng mùn mỏng xói mòn mạnh tỷ lệ đá lẫn cao độ chua lớn.

Hình thái và cấu trúc: Mặc dù đã được bảo vệ trong thời gian dài, song đến nay kiểu thảm này vẫn chỉ là một kiểu rừng thưa, tầng tán đã bị phá vỡ, mất hẳn  tính liên tục vốn có của nó với độ tàn khe 0,4-0,5 khái niệm về tầng của rừng gỗ chỉ được biểu hiện ở những đám, những vạt lâm phần gỗ mọc tập chung. Dưới tán cây gỗ có những loài dây leo thân gỗ, cây phụ sinh thắt nghẹt khá nhiều thuộc nhiều họ khác nhau, những cây dương sỉ phụ sinh, những loài phong lan phụ sinh, những cây họ môn, ráy bán phụ sinh, nhiều loài khác nhau thường mọc dầy trên cành nhánh, trên thân già những cây cổ thụ, những loài trong các chi của họ dừa (Pamaceae) mọc dưới tán rừng. Ngoài ra dưới tán rừng còn có những loài cây thuộc họ phụ tre nứa (Bambusaceae) chủ yếu là giang (Dendrocalamus) mọc thành bụi hay đám hạn chế sự tái sinh của các loài cây gỗ.

Do điều kiện khí hậu nhiệt đới thuận lợi cho điều kiện sinh trưởng phát triển của nhiều loài, nhiều họ nên tổ thành cây gỗ ở kiểu thảm rừng này rất phức tạp không thể hiện rõ tính chất ưu thế như ở vành đai á nhiệt đới, tỷ lệ % cá thể từ lớn đến nhỏ có các loài trong các họ sau:Trâm (Syzygium sp) chiếm 7,1%; Đa (Ficus sp) chiếm 5,3%; Cà lồ Ba Vì (Caryodaphnopsis baviensis) chiếm 5%; Nóng (Saurauia trystyla) chiếm 4,4%; Bời lời Ba Vì (Lisea baviensis) chiếm 4,3%; Kháo lá lớn (Phoebe cuneata) chiếm 4%; Thừng mực (Wrightia annamensis) chiếm 4,1%; Sồi  (Lithocarpus sp) chiếm 3,5%

Những loài cây có giá trị kinh tế ở kiểu thảm này phải kể đến: Trương vân, Gội, Sến... nhưng số cá thể xuất hiện khôngnhiều.

3.2. Rừng tre nứa

Sự hiện diện của quần thể rừng giang là do hậu quả của quá trình khai thác lạm dụng quá mức hoặc quá trình đốt phấ rừng gỗ để làm nương rẫy của người dân sống xung quanh núi. Giang thường phát triển thành bụi dầy đặc xếp chồng lên nhau tạo thành một tán kín và thấp hạn chế khả năng tái sinh của mọi loài cây gỗ.

3.3. Rừng phục hồi

Đây là một quần thể xuất hiện sau nương rẫy đã bỏ hoá đất vẫn còn tốt, loại thảm này phân bố khá tập trung ở quanh khu cốt400m và trên đường từ cốt400m sang cốt600. Quần thể này với hình thái cấu trúc đơn giản với một tầng tán cây gỗ khá đồng đều một loại rừng đồng tuổi và gồm những loài cây tiên phong như ba soi (Macaranga denticulata), Hu đay (Trema angustifolia), Ba bét (Mallotus apella), quần thể có đường kính nhỏ 8-10cm chiều cao thấp 8-10m mật độ tương đối dầy, ngoài ra còn gặp những loài cây sau: Muối (Rhus chinensis), màng tang (Litsea citrata), Ngoã lông ( Ficus julva), cò ke (Grewia paniculata), Thôi ba (Alangium sinesis). Đây là một kiểu thảm rừng đang diễn thế, nếu được bảo vệ tốt có thể hồi nguyên trở về kiểu phụ miền hay kiểu phụ thổ nhưỡng nguyên sinh.

3.4. Rừng trồng

Các loài cây chủ yếu gồm: Keo, Thông, Long não, Giổi, Muồng đen, Trám, Xấu, Nhội, Sến... Cây sinh trưởng tốt chủ yếu trồng ở sườn và chân dẫy núi Ba Vì.

Hệ thực vật rừng

Thành phần loài

Theo tài liệu  "Thực vật chí Đông Dương" của nhà thực vật Lecomte  người Pháp (1886-1891) và sau năm 1954 Ba Vì có khoảng 1450 loài thực vật bậc cao có mạch. Theo danh mục thực vật đã được thu thập mẫu, hệ thực vật khu vực Ba Vì  có khoảng 812 loài thực vật bậc cao thuộc 472 chi, 99 họ.

Qua điều tra nghiên cứu ở đai cao (800m  trở lên) của  Vườn quốc gia Ba Vì đã phát hiện và giám định được tên cho: 483 loài thuộc 323 chi, 136 họ thực vật bậc cao có mạch trong đó:

- Ngành thông đất : 2 họ  2 chi 4loài.

- Ngành Dương xỉ : 15 họ   23 chi  31 loài .

- Ngành hạt trần : 5 họ 5chi 5 loài.

- Ngành hạt kín : 114 họ 293 chi 377 loài.

Các loài cây phân bố không đều trong các họ. Một số họ chỉ có một chi có một loài như : Họ tuế (Thiên Tuế); Họ Bách (Loài Bách Xanh); Họ phỉ  (Phỉ Ba mũi); Họ mộc hương (Hoa tiên); Họ Sơn liễu   (Sơn liễu); Họ Ngũ Mạc (Ngũ Mạc)

Các họ giàu loài

Họ Re 11 chi, 29 loài

Họ Cà Phê 14 chi 26 loài

Họ Dẻ 3 chi 19 loài

Họ ba mảnh vỏ 13 chi 17 loài

Họ dâu tằm  5 chi  15 loài

Các chi giàu loài

Ficus (10 loài)

Lithocarpus (8loài)

Castanopsis (71 loài)

Ardisia (6loài)

Eleocarpus (5loài).

Các loài đặc trưng ở Ba Vì

Nét riêng của vùng cao Ba Vì là tuy cùng nằm trong vùng có hệ thực vật bản địa của Việt Nam - Nam Trung Hoa như một số nơi khác nhưng ảnh hưởng của độ cao, số loài thuộc các họ phân bố chủ yếu ở á nhiệt đới và ôn đới nhiều hơn . Đáng chú ý là ở đây đã có tới 5 chi 5 loài thuộc họ Đỗ quyên (Ercaceae), 6 loài thuộc họ Chè (Theacae), 3 chi  19 loài thuộc họ Dẻ (Fagaceae) nhiều hơn số chi cùng họ ở Vườn Quốc gia Cúc Phương (Nơi có diện tích lớn gấp 10 lần. Ngược lại số chi có loài thuộc các họ phân bố chủ yếu ở nhiệt đới như họ Dầu (Dipterocapaceae) lại tồn tại tương đối ít ở vùng cao Ba  Vì.

Các loài đặc hữu Việt Nam ở Ba Vì

VQG Ba Vì có 8 loài đặc hữu Việt Nam, đó là:

Mua Ba Vì : Allomorphia baviensis

Thu hải đường Ba Vì   : Begonia  baviensis

Xương cá Ba Vì    : Tabernaemontana baviensis

Cau rừng Ba Vì : Pinanga baviensis

Lưỡi vàng làng cò  : Lasianthus langkokensis

Sặt Ba Vì: Fargesia baviensis

Mỡ Ba Vì: Maglolia baviensis

Cói túi Ba Vì (Kiết Ba Vì):  Carex  bavicola Raym.

Ngoài ra còn có một số loài tuy không đặc hữu nhưng cũng mang tên VQG như Cà lồ Ba Vì - Caryodaphnopsia baviensis và Bời lời ba vì - Litsea baviensis.

Đóng góp mới cho hệ thực vật Việt Nam

Trong thành phần thực vật vùng cao Ba Vì cũng phát hiện được một số loài cây chưa được đề cập trong các tài liệu đã công  bố ở Việt Nam. Dựa vào một số tài liệu và một số đặc điểm chúng tôi xác định sơ bộ tên một số loài, hy vọng đây là tiền đề để cho việc nghiên cứu sâu hơn để có thể xác định tên chính xác góp phần bổ xung cho sự phong phú của hệ thực vật Việt Nam.

Các loài đó là:

1. Kháo lá to:   Actinodaphne  obovata

2. Re lá xoài:  Alseodaphne  sichourensis

3. Sồi đỏ:  Lithocarpus polystachyus

4. Dẻ chè: Quercus myrsinaefolio

5. Chè quả lõm: Pyrenaria cheliensis

Các loài phổ biến ở Ba Vì

Giổi Nhung (Michelia faveolata), Giổi lá bạc (Michelia cavalcria), các loài họ Đỗ Quyên (Ericaceae), Chè thơm (Annesla fragrans), Hoa tiên (Asarum maximum), Mắc niễng bạc (Eberbardtia aurata), Dẻ lá tre (Quercus bambusaefolia) Dẻ đấu nứt (Castanopsis fissa), Chẹo lông (Engelbardtia spicata)... chỉ gặp ở các vùng cao Tam Đảo (Vĩnh Phú ), SaPa ( Lào Cai), Bạch Mã (Thừa Thiên Huế ), Sốp Cộp (Sơn La), Hoàng Su Phì ( Hà Giang), trong khi các loài phổ biến trong các kiểu rừng kín ẩm nhiệt đới như: Chò xanh thuộc họ Bàng (Combretaceae), Chò chỉ, Chò nâu, Táu ruối, Táu nước, thuộc họ dầu (Dipteracacrpaceae) lại không tồn tại mặc dầu có thể gặp chúng ở đai thấp 600m trở xuống: Những đặc điểm trên đã phản ánh rõ nét rừng đai cao  Ba Vì gồm nhiều thực vật thuộc đai á nhiệt đơí núi thấp.

Tham gia vào thành phần thực vật ở đây còn có một loài thực vật tàn di (Hoá thạch sống) của Kỷ Đệ Tam, qua thời kỳ băng hà còn sót lại như: Các loài Quyết thân gỗ: Cibotium barometz (L).J.Sm; Gymnosphaera gigantea (Wall. ex Hook) và các loài thực vật hạt trần Calocedrus macrolepis, Podocarpus neriifolius  D. Don, Cepbalotaxus mannii Hooker, Amentotaxus ... làm tăng thêm tính đa dạng và phong phú của hệ thực vật.

Tài nguyên cây gỗ quý hiếm

VQG Ba Vì phong phú về các loài cây gỗ quý hiếm, có tất cả 18 loài, đó là:

Bách xanh : Calocedrus macrolepis

Thông tre :    Podocarpus neriifolius

Sến mật  : Madhca pasquieri

Giổi lá bạc :  Michelia cavaleriei

Phỉ ba mũi : Cephalotaxus manii

Dẻ tùng sọc trắng:  Amentotaxus oliver

Vàng tâm : Magliatia fordiana

Trầm : Aquylaria crassna Pierre

Lát hoa: Chukrrasia tabularis

Re hương: Cinnamomuum incrs Reinw

Vù hương: Cinnamomuum balansae  Lec

Mắc liễng: Eberhardtia tonkinensis

Lim xanh: Erythrofloeum fordii II.Lec

Đinh thối: Hernandia  brilletti  Steenis

Táu mặt quỷ: Hopea sp.

Thiết đinh: Markhamia stipullata Seem

Giổi xanh: Michelia mediocris Dandy

Giổi găng: Paramichelia baillonii (Pierre) Hu

Cây có giá trị sử dụng gỗ185 loài.

Cây đa tác dụng có 4 loài:

1. Sấu: Dracontomelum duperreanum

2. Trám: Canarium album   lấy gỗ, nhựa, ăn quả

3. Sến:  Madhuca pasquieri  lấy gỗ, dầu, làm thuốc

4. Bứa: Garcinia oblongifolia Champ 

Tài nguyên cây thuốc

Thực vật cây thuốc Vườn Quốc gia Ba Vì có tới 503 loài thuộc 118 họ, 321 chi chữa 33 loại bệnh và chứng bệnh khác nhau trong đó có nhiều loài thuốc quý như: Hoa tiên (Asarum maximum), Huyết đằng (Sargentodoxa cuneata), Bát giác liên (Podophyllum tonkiensis), Râu hùm (Tacca chantrieri), Hoàng đằng (Fibraurea tinctoria), Củ dòm ( Stephania dielsiana)....

Nguồn: Vườn Quốc gia Ba Vì

anhtai.bvn (tổng hợp)

Đánh giá:      Google Bookmarks Facebook Twitter   Gửi email     Bản để in     Phản hồi

SÁCH THAM KHẢO

CÁC BÀI MỚI HƠN:
CÁC BÀI ĐĂNG TRƯỚC:
TIN BÀI MỚI NHẤT


ĐƯỢC XEM NHIỀU NHẤT

SÁCH THAM KHẢO

LIÊN KẾT WEBSITE

 
 
 
 
 
 
 

TỪ KHÓA

BVN - BotanyVN - Botany Research and Development Group of Vietnam
(©) Copyright 2007-2024