Trang chủ   Tin tức   Cơ sở dữ liệu    Đăng ký   Giới thiệu   Tìm kiếm: 
Infinite Menus, Copyright 2006, OpenCube Inc. All Rights Reserved.

Tương thích với

TIN TỨC > PHÁT HIỆN MỚI

Đánh giá đa dạng của hệ thực vật Việt Nam 17, Anodendron howii Tsiang (Apocynaceae - Trúc đào), loài bổ sung cho hệ thực vật

Cập nhật ngày 17/12/2008 lúc 10:24:00 PM. Số lượt đọc: 630.

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Chương trình ICBG (số 1-UO1-TW01015-01) đã tài trợ các đợt nghiên cứu thực địa, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn và V¬ườn quốc gia Cúc Phương đã cho phép thu thập mẫu vật, các TS W.D. Stevens và D.J. Middleton đã góp ý kiến để xác định tên.

Trong quá trình điều tra kiểm kê tính đa dạng thực vật ở Vườn quốc gia Cúc Phương nhằm thực hiện một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Chương trình ICBG là biên soạn "Sách xác định tên các loài thực vật có hạt ở Vườn quốc gia Cúc Phương" Nguyễn Mạnh Cường và Mai Văn Xinh đã thu được một số hiệu mẫu vật (NMC 843) của một loài dây leo gỗ lạ, tạm xác định ở ngoài thực địa thuộc họ Asclepiadaceae Thiên lý, sau đó được Lê Kim Biên xác định là Toxocarpus wightianus Hook. & Arn. Nhờ sự giúp đỡ của các TS W.D. Stevens (Vườn thực vật Mítxuri, Hoa Kỳ) và D.J. Middleton (Trường đại học Harvard, Hoa Kỳ) mẫu vật được xác định lại thuộc chi Anodendron A. DC. Dây duy của họ Apocynaceae Trúc đào với các đặc điểm đặc trưng là dây leo, thuỳ tràng trong nụ vặn nhiều sang phải, nhị đực không thò ra ngoài, chóp bao phấn nhẵn, đĩa tuyến mật chia 5 thuỳ, chiều dài lá đài hơn chiều rộng dưới 2 lần (P.T. Li et al., 1995). Theo Pitard (1933) ở Việt Nam chi Anodendron A. DC. Dây duy có 2 loài là A. laeve (Champ. ex Benth.) Maxim. ex Franch. & Sav. (= A. affine (Hook. & Arn.) Druce) và A. paniculatum A. DC. Phạm Hoàng Hộ (1992) ghi nhận có 2 loài: A. affine (Hook. & Arn.) Druce và A. manubriatum (Wall. ex Miq.) Merr. (= A. paniculatum A. DC.), trong đó chỉ nói rõ loài thứ hai có ở Việt Nam, còn trong lần xuất bản thứ hai (2000) bổ sung thêm A. nervosum Kerr (tên tác giả không phải là (Hook. & Arn.) Druce) cũng gặp ở Việt Nam. Mẫu vật của chúng tôi không giống với bất kỳ loài nào kể trên; cả 3 loài A. affine, A. paniculatumA. nervosum đều có cành và mặt dưới lá nhẵn, cụm hoa chùy nhẵn, thường ở đầu cành; ngoài ra A. affine còn khác ở chỗ lá chỉ có 6-12 đôi gân bậc hai, ống tràng và thuỳ tràng dài hơn (tương ứng đến 2,4-6,8 mm và 2,7-8,5 mm); A. manubriatum còn khác ở chỗ lá to hơn, dài đến 14-28,5 cm; A. nervosum còn khác ở chỗ phiến lá mông mốc ở mặt dưới, có đến 11-29 đôi gân bậc hai và không lồi. Trong số 17 loài nêu trong chuyên khảo của D.J. Middleton (1996) mẫu vật được chúng tôi xác định là Anodendron howii Tsiang. Vì vậy đây là một loài mới đối với hệ thực vật Việt Nam.

Anodendron howii Tsiang, Sunyatsenia 3: 141, pl. 15 (1936); Tsiang, Y. & P.T. Li, in Fl. Reipubl. Popularis Sin. 63: 179 (1977); Li, P.T. et al., in Z.Y. Wu & P. H. Raven (eds.). Fl. China 16: 182 (1995); D.J. Middleton, Blumea 41: 51 (1996). - Dây duy hầu. - Hình.

Dây leo gỗ nhỏ, dài khoảng 8 m (cây ở Trung Quốc có khi dài đến 30 m- theo Y. Tsiang et al., 1977; P.T. Li et al., 1995). Thân non, cuống lá, gân ở mặt dưới lá và trục cụm hoa có nhiêù lông nhỏ ngắn, đứng, màu nâu. mọc đối; cuống lá dài 7-10 mm; phiến lá chất giấy, từ hình bầu dục rộng đến hơi hình mũi giáo ngược, chóp thót đột ngột thành đuôi tù, dài khoảng 8-10 mm, gốc tù rộng hay hơi tròn, cỡ (9-)10-14 x 4-5,5 cm, tức là có chiều dài bằng 2,2-2,5 lần chiều rộng, có 14-16 đôi gân bậc hai to, lồi ở mặt dưới nhiều hơn ở mặt trên giống như mạng gân bậc 3, có lông ít lông (trừ gân có nhiều lông hơn). Cụm hoa là chùy xim ở nách lá và ngắn hơn lá, dài 3,5-5,5 cm; lá hoa ở gốc của cuống hoa; cuống hoa dài 2-2,5 mm. Hoalá đài hình trứng-thuôn ngắn, chóp tù, 1,1 x 0,6-0,7 mm, chiều dài gấp 1,6-1,8 lần chiều rộng, nhẵn ở cả hai mặt , mép có lông; tràng màu vàng rất nhạt hay trăng trắng; ống tràng hình trụ hẹp, khoảng 1,8 x 0,7 mm; thuỳ tràng hình thuôn dài, khoảng 3,2 x 0,9 mm, chóp tròn, dài bằng 1,7 lần ống, nhẵn ở mặt ngoài, có ít lông ở mặt trong giống như ở ống tràng; nhị đực đính ở cách gốc ống tràng 0,4 mm; chỉ nhị dẹt, loe ở gốc, dài khoảng 0,2 mm, bao phấn 0,7 x 0,3 mm; đĩa tuyến mật dài 0,4-0,5 mm, bằng chiều dài của bầu, ở chóp chẻ thành 5 khía; bầu dài 0,4-0,5 mm; vòi nhị cùng núm nhị cái dài 0,9 mm. Theo mô tả của P.T. Li et al. (1995) và D.J. Middleton (1996) căn cứ mẫu của Trung Quốc thì quả hình chiếc đũa, cỡ 10,9-11,2 x 1,4-1,6 cm; hạt hình trứng, 12-15 x 5,4-5,7 mm, có mỏ 6-7,8 mm và chùm lông dài 3,9-4,1 cm.

Phân bố: Cho đến nay vẫn coi là đặc hữu của tỉnh Quảng Tây và đảo Hải Nam (P.T. Li et al., 1995) hay thậm chí chỉ mới biết ở điểm lấy mẫu chuẩn ở đảo Hải Nam (D.J. Middleton,1996). Phát hiện này của chúng tôi đã mở rộng khu phân bố của nó về phía tây nam một chút, nhưng nhìn chung vẫn là loài đặc hữu hẹp của tiểu vùng địa lý thực vật Nam Trung Hoa, thuộc xứ Cổ nhiệt đới.

Mẫu vật nghiên cứu: Ninh Bình: Vườn Quốc Gia Cúc Phương, làng Đăn (cũ), tọa độ địa lý: 20018'49'' B, 105038'16'' Đ, cao khoảng 250 m trên mặt biển, 23-06-2000, Nguyễn Mạnh Cường & Mai Văn Xinh NMC 843 (CPNP, HN, F).

Sinh thái và sinh học: Loài rất hiếm. Theo những người lấy mẫu thì đây là dây leo gỗ, dài khoảng 8 m, nhựa mủ màu trắng đục, cụm hoa ở nách lá, hoa màu trăng trắng. Mẫu vật thu vào tháng 6 mang đầy hoa; chưa thấy quả (ở Trung Quốc hoa nở vào tháng 5-6, quả vào tháng 6-8- theo P.T. Li et al., 1995). Mọc rất rải rác chủ yếu ở ven rừng nguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng ở thung lũng và chân sườn núi đá vôi thuộc đai đất thấp. Đây là vùng có chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa đông lạnh, khô và mưa hè; nhiệt độ trung bình năm khoảng 230C với 3 tháng lạnh có nhiệt độ trung bình tháng dưới 180C (12, 1 và 2), tổng lượng mưa năm khoảng 1700-1900 mm với 4-5 tháng khô có lượng mưa trung bình tháng dưới 50 mm (từ tháng 12 đến tháng 3 hay 4 năm sau) (Nguyễn Khanh Vân et al., 2000).

Tài liệu tham khảo chính

1.     Li, P.T., A.J.M. Leeuwenberg, D.J. Middleton. 1995. Apocynaceae. In Z.Y. Wu & P. H. Raven (eds.). Fl. China 16: 143-188. Science Press. Beijing & Missouri Bot. Gard. Press. St. Louis.
2.     Middleton, D.J., 1996. Revision of Anodendron. Blumea 41: 37-68.
3.     Nguyễn Khanh Vân (chủ biên). 2000. Các biểu đồ sinh khí hậu Việt Nam. Nxb Đại học quốc gia Hà Nội.
4.     Phạm Hoàng Hộ. 1992. Cây cỏ Việt Nam quyển 2, tập 2: 906, các hình 6234 & 6235. Montreal và 2000. Cây cỏ Việt Nam in lần thứ hai, quyển 2: 720-721, các hình 6885, 6886 và 6886b). Nxb Trẻ. Tp Hồ Chí Minh.
5.     Pitard, J., 1933. Anodendron. In Flore Generale de l'Indo-Chine 3: 1230-1231. Paris.
6.     Tsiang, Y., P.T. Li. 1977. Apocynaceae. In Fl. Reipubl. Popularis Sin. 63: 1-249. Science Press. Beijing.


Hình: Anodendron howii Tsiang Dây duy hầu.
(Bùi Xuân Chương vẽ theo Nguyễn Mạnh Cường & Mai Văn Xinh NMC 843)
. 1. Cành mang hoa; 2. Một cụm hoa chuỳ; 3. Nụ sắp nở; 4. Đĩa tuyến mật; 5. Bộ nhị cái; 6. Bầu.

Người thẩm định nội dung khoa học: GS, TS Nguyễn Bá

Phan Kế Lộc
Trường Đại học khoa học tự nhiên & Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Nguyễn Tiến Hiệp
Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
D.D. Soejarto
Trường Đại học Illinoi và Field Museum tại Chicagô
Nguyễn Mạnh Cường
Vườn Quốc gia Cúc Phương

(theo tạp chí sinh học, số 3 năm 2004)

Đánh giá:      Google Bookmarks Facebook Twitter   Gửi email     Bản để in     Phản hồi

SÁCH THAM KHẢO

CÁC BÀI MỚI HƠN:
CÁC BÀI ĐĂNG TRƯỚC:
TIN BÀI MỚI NHẤT


ĐƯỢC XEM NHIỀU NHẤT

SÁCH THAM KHẢO

LIÊN KẾT WEBSITE

 
 
 
 
 
 
 

TỪ KHÓA

BVN - BotanyVN - Botany Research and Development Group of Vietnam
(©) Copyright 2007-2022