Trang chủ   Tin tức   Cơ sở dữ liệu    Đăng ký   Giới thiệu   Tìm kiếm: 
Infinite Menus, Copyright 2006, OpenCube Inc. All Rights Reserved.

Tương thích với

TIN TỨC > HỆ THỰC VẬT

Kết quả điều tra nguồn cây thuốc ở vùng núi cao Hoàng Liên Sơn
Cập nhật ngày 14/3/2009 lúc 5:06:00 PM. Số lượt đọc: 1437.

Hoàng Liên Sơn được biết đến không chỉ bởi cảnh quan địa lý hùng vĩ mà còn ở nguồn tài nguyên thực vật phong phú, độc đáo. Riêng về cây thuốc, đây là nơi hấp dẫn với sự có mặt của một số loài sâm mọc tự nhiên cũng như các loài Hoàng liên vốn được coi là nét đặc trưng của vùng núi này. Nằm trong nội dung nghiên cứu của một đề tài về bảo tồn cây thuốc (*), do Bộ Tài nguyên – Môi trường và Bộ Y tế đồng quản lý, Khoa tài nguyên Dược liệu - Viện Dược liệu đã có điều kiện đi sâu điều tra, thu thập cây thuốc mọc tự nhiên trên phạm vi tương đối rộng khắp dãy Hoàng Liên Sơn.

Vài nét về vùng núi cao Hoàng Liên Sơn

Hoàng Liên Sơn là một khối núi cao, nằm ở phía Tây – Bắc Việt Nam. Tọa độ địa lý từ 22o09’30’’ đến 23o30’20’’ vĩ độ bắc và từ 103o00’ đến 103o59’40’’ kinh độ đông. Tổng diện tích khoảng trên 80.000 ha (trong đó 29.845ha thuộc Vườn Quốc gia Hoàng Liên – Sa Pa), thuộc địa phận của 2 tỉnh Lào Cai và Lai Châu. Độ cao trung bình của dãy Hoàng Liên Sơn vào khoảng 2000 – 3000m, với đỉnh Fansipan 3.143m, cao nhất Việt Nam. Nhiệt độ trung bình ở đỉnh đèo Hoàng Liên Sơn (độ cao 2.170m): 12,8oC và lượng mưa: 3.552mm/ năm. Trên núi thường xuyên có mây mù, về mùa đông đôi khi có băng giá và tuyết. Chính vì thế, có tác giả đã xếp Sa Pa – Hoàng Liên Sơn thuộc khu vực nhiệt đới gió mùa vùng núi lạnh và rất ẩm (Nguyễn Khanh Vân và cộng sự, 2000).

Với những đặc điểm về địa lý, địa hình và khí hậu như vậy, ở Hoàng Liên Sơn đã hình thành một khu hệ thực vật đặc biệt phong phú về thành phần loài, cũng như về sự pha trộn giữa các yếu tố địa lý thực vật phương bắc với thực vật nhiệt đới bản điạ Việt Nam. Theo Nguyễn Nghĩa Thìn và cộng sự, 1998, ở đây có 2.024 loài thực vật bậc cao có mạch. Trong nguồn tài nguyên thực vật, bên cạnh nhóm cây gỗ phải kể đến nhóm cây cảnh và cây thuốc. Cộng đồng các dân tộc H’Mông, Dao, Hà Nhì, Giáy, Tày, Phù Lá sinh sống ở đây cũng có nhiều kinh nghiệm sử dụng các loại cây sẵn có để làm thuốc theo cách cổ truyền.

http://www.allthephoto.com/Photogallery/small/IMG_000S5.jpg
Phong cảnh dãy núi Hoàng Liên Sơn -  theo allthephoto.com

Phương pháp nghiên cứu và các địa điểm điều tra

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chung để điều tra cây thuốc áp dụng theo “Quy trình điều tra dược liệu” của Bộ Y tế, 1973 có bổ sung, sửa chữa.

Sử dụng bản đồ địa hình UTM, tỷ lệ 1: 50.000 và máy định vị vệ tinh (GPS) của Thụy Điển để xác định các tuyến và điểm điều tra. Xác định tên khoa học các loài cây thuốc theo phương pháp so sánh hình thái, với các khóa phân loại trong các bộ thực vật chí hiện có. Các tiêu bản cây thuốc được làm theo phương pháp làm mẫu thực vật khô và hiện được lưu trữ tại Bảo tàng Dược liệu – Viện Dược liệu.

Các địa điểm điều tra nghiên cứu

Để thu thập được đầy đủ nhất các loài cây thuốc mọc tự nhiên, chúng tôi đã tiến hành nhiều tuyến khảo sát, đại diện cho các vùng rừng trên toàn dãy Hoàng Liên Sơn.

Thuộc tỉnh Lào Cai có các tuyến:

- Vùng rừng thuộc các xã Ý Tý, Dền Sáng (huyện Bát Xát) dại diện cho điểm cực bắc của dãy Hoàng Liên Sơn.

- Vùng rừng thuộc các xã Trung Lèng Hồ, Pa Cheo (huyện Bát Xát); Tả Phìn, Tả Giàng Phình, Bản Khoang, Ô Quý Hồ (huyện Sa Pa) và vùng đèo Hoàng Liên Sơn: đại diện cho sườn đông ẩm ướt, hiện còn vốn rừng phong phú nhất ở Hoàng Liên Sơn. Nơi cao nhất của khu vực được khảo sát là đỉnh Đá Đen (xã Bản Khoang) và đỉnh Ngũ Chỉ Sơn: 2800m (xã Tả Giàng Phình).

- Vùng rừng Xéo Mý Tỉ – xã Tả Van, xã Bản Hồ (huyện Sa Pa) và xã Nậm Xé (huyện Văn Bàn): đại diện cho điểm cuối ở sườn đông dãy Hoàng Liên Sơn.

Thuộc tỉnh Lai Châu:

Có 2 tuyến thuộc xã Hố Mít và Thân Thuộc (huyện Than Uyên) : đại diện cho sườn tây, có độ dốc lớn và ít ẩm ướt hơn so với sườn đông.

Còn khu vực xung quanh đỉnh Fansipan (từ độ cao khoảng 2.400m trở lên) và tuyến từ huyện Phong Thổ (Lai Châu) đi lên, chưa có điều kiện khảo sát.

Có thể nói đây là cuộc điều tra cây thuốc quy mô và rộng khắp nhất từ trước đến nay trên toàn dãy Hoàng Liên Sơn. Các đợt điều tra được tiến hành chủ yếu trong 2 năm (2000 – 2001).

Kết quả điều tra nghiên cứu

Tổng số cây thuốc

Kết quả điều tra ở dãy Hoàng Liên Sơn đã ghi nhận được tổng số 698 loài cây thuốc mọc tự nhiên, thuộc 473 chi, 178 họ và 8 ngành / nhóm thực vật (kể cả nấm). Cụ thể ở bảng dưới.

Bảng. Cây thuốc mọc tự nhiên ở vùng núi Hoàng Liên Sơn

TT nhómNgành thực vậtsố họsố chisố loài

1

Nấm (Fungi)

4

4

6

2

Rêu (Bryophyta)

2

2

2

3

Thông đất (Lycopodiophyta)

2

3

5

4

Lá thông (Psilotophyta)

1

1

1

5

Cỏ tháp bút (Equisetophyta)

1

1

2

6

Dương xỉ (Polypodiophyta)

18

23

34

7

Thông (Pinophyta) /
Hạt trần (Gymnospermae)

6

6

8

8

Mộc lan (Magnoliophyta) /
Hạt kín (Angiospermae)

144

433

640

8a

Mộc lan (Magnoliopsida) /
Hai lá mầm (Dicotyledoneae)

118

348

517

8b

Hành (Liliopsida) /
Một lá mầm (Monocotyledoneae)

26

85

123

 

Tổng số

178

473

698

Nhận xét:

* Với 698 loài đã phát hiện, có thể khẳng định Hoàng Liên Sơn có nguồn gen cây thuốc thiên nhiên phong phú và đa dạng. Nếu được điều tra nghiên cứu tiếp, số loài cây thuốc ở đây có thể còn cao hơn.

Sự phong phú về giá trị nguồn gen và giá trị sử dụng

* Về giá trị nguồn gen:

- Trong tổng số 698 loài cây thuốc đã ghi nhận được ở Hoàng Liên Sơn bao gồm nhiều yếu tố địa lý thực vật. Trong đó đáng lưu ý nhất là các loài thuộc yếu tố Lục địa Đông Á, Nam Trung Quốc, Himalaya và các yếu tố đặc hữu ở Việt Nam.

- Hoàng Liên Sơn là nơi tập trung nhiều nhất những loài cây thuốc mang xuất xứ từ vùng cận nhiệt đới và ôn đới ấm phía Bắc. Những loài này, cũng có thể thấy rải rác ở các vùng núi cao khác ở Việt Nam, nhưng tại Hoàng Liên Sơn có tới trên 100 loài.

- Đã xác định ở Hoàng Liên Sơn có 60 loài cây thuốc thuộc diện quý hiếm đang có nguy cơ bị tuyệt chủng ở Việt Nam. Trong số này có 10 loài (Berberis sp.,...) mà Hoàng Liên Sơn là điểm phân bố duy nhất của chúng ở Việt Nam hoặc là điểm phân bố thứ hai trên toàn thế giới.

* Về giá trị sử dụng:

- Đã thống kê được 74 loài trong Danh sách 206 loài cây thuốc hiện đang được khai thác, sử dụng tương đối phổ biến ở Việt Nam (chiếm 35,92%). Trong đó, 22 loài là những cây thuốc quý, thường xuyên được khai thác, từ những năm 60 trở lại đây như hà thủ ô đỏ, hoàng tinh, chè dây… kể cả những cây thuốc vốn vẫn được coi là quý hiếm.

- Nhiều cây thuốc đã được sử dụng theo kinh nghiệm độc đáo của cộng đồng các dân tộc ở riêng Hoàng Liên Sơn. Tóm lại, có thể nói Hoàng Liên Sơn là một kho tàng cây thuốc phong phú và độc đáo vào bậc nhất ở Việt Nam.

Vài nét về hiện trạng nguồn cây thuốc ở Hoàng Liên Sơn

So với 25 – 30 năm trước đây, nguồn cây thuốc ở khu vực Sa Pa – Hoàng Liên Sơn hiện đã giảm sút một cách nghiêm trọng:
- 22 loài cây thuốc quý nêu ở trên, có trữ lượng tương đối lớn trước đây, song do khai thác nhiều năm liên tục cùng một số nguyên nhân khác đã làm cho chúng nhanh chóng cạn kiệt.

- Một số loài cây thuốc quý hiếm có tên trong Nghị định 48/2002/NĐ-CP đã bị cấm tuyệt đối khai thác nhưng hiện nay vẫn bị khai thác, thậm chí còn xuất khẩu qua biên giới. Tình trạng này dễ dẫn đến nguy cơ bị tuyệt chủng của chúng.

- Nhiều vùng rừng trước kia tập trung nhiều cây thuốc quý, nay đã bị phá hủy hoàn toàn để lấy đất canh tác. Việc mở rộng không ngừng diện tích trồng thảo quả của đồng bào địa phương, trên thực tế cũng làm mất đi nhiều cây thuốc dưới tán rừng.

Kết luận và đề nghị

Kết luận:

Mặc dù vẫn còn 1 – 2 khu vực được coi là trọng điểm chưa khảo sát được, nhưng có thể khẳng định đây là đợt điều tra cây thuốc quy mô và rộng khắp nhất từ trước đến nay. Vì thế, kết quả thu được là đáng tin cậy. Nguồn cây thuốc ở vùng núi Hoàng Liên Sơn điển hình về mức độ đa dạng cao, bởi là nơi hội tụ của nhiều yếu tố địa lý thực vật khác nhau. Đặc biệt là những cây thuốc có nguồn gốc từ vùng cận nhiệt đới và ôn đới phía Bắc. Có những loài quý ở Việt Nam chỉ tìm thấy duy nhất ở Hoàng Liên Sơn. Tuy nhiên, sự suy giảm nguồn cây thuốc thiên nhiên ở đây đã ở tình trạng báo động Đỏ bởi nhiều nguyên nhân.

Đề nghị:

- Cần tổ chức điều tra thêm ở khu vực xung quanh đỉnh Fansipan và sườn phía Tây thuộc Lai Châu, nhằm nắm được đầy đủ và toàn diện hơn về toàn bộ nguồn tài nguyên cây thuốc ở dãy Hoàng Liên Sơn.

- Bảo tồn cây thuốc nhiệm vụ hàng đầu trong kế hoạch bảo tồn đa dạng sinh học ở Hoàng Liên Sơn. Để cho công việc này có kết quả, cần phải có các giải pháp đồng bộ nhưng không tràn lan. Mặt khác cũng cần quy hoạch và mở rộng thêm diện tích Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn về phía Tây-Bắc và Đông-Nam, bao gồm cả 2 tỉnh Lào Cai và Lai Châu, vì chính những vùng này hiện vẫn còn giữ được tính đa dạng cao về cây thuốc.

Nguồn: Nguyễn Tập, Ngô Văn Trại, Phạm Thanh Huyền,Nguyễn Chiều, Lê Thanh Sơn, Ngô Đức Phương, Đinh Văn Mỵ (2005). "Kết quả điều tra nguồn cây thuốc ở vùng núi cao hoàng liên sơn", Tạp chí Dược liệu, tập 10, số 6, Trang 167-170.

N.Q.Nga (Viện Dược liệu)

Đánh giá:      Google Bookmarks Facebook Twitter   Gửi email     Bản để in     Phản hồi


CÁC BÀI MỚI HƠN:
CÁC BÀI ĐĂNG TRƯỚC:
TIN BÀI MỚI NHẤT


ĐƯỢC XEM NHIỀU NHẤT

LIÊN KẾT WEBSITE

 
 
 
 
 
 

TỪ KHÓA

BVN - BotanyVN - Botany Research and Development Group of Vietnam
(©) Copyright 2007-2014